СЛОВО ҐУ ЧИТАЧОМ

Велї з нас мало знаю о своєй прешлосци. Школски учебнїки були „нашо и заєднїцки" за шицких цо жили у Войводини. История як предмет барз була мало наша; у нєй, од основней школи по факултет, о нас те скоро нїн нє могло научиц. Дахто, прето, дума же ми анїнє маме свою прешлосц, свою историю... У остатніх 10-15рокох вельо зробене у спатраню нашей прешлосци. Нажаль, вельо зоз преученого нє вошло у достаточним обсягу до школских кнїжкох, алєлєм до Народного календара, „Руского слова", „Шветлосци", „Маку", „Пиоиирскей заградки", „Новейдумки" и до радио и телевизийних емисийох.

Радио Нови Сад, Програма на руским язику, у своїх емисийох „Културна панорама" и Емисиїза валал уж 20роки обявює тексти з нашей прешлосци. Пейц роки, од 1986. року, була емитована емисия „Давно, давно то було", а потим емисия „Драги нашого живота". Тоти емисиї були дзечнє слухани, але лем раз чути нє задовольовали слухачох. Авторови емисийох слухане препоминали же би тексти з емисийох обявйовал и у преси, же би остализаписани. Таки пробованяушлїдзели прейґ рубрики „З нашей прешлосци" у „Руским слове", котра облапела векше число сотруднїкох.

Перша часи, кнїжки „Погляди до прешлосци" - за пресу пририхтани тексти радио емисиї „Драги нашого живота ". То историйни документарна статіписани на основи архивних жридлох. Статі писани як кратки цалосци, а поскладани су по хронолоґийним торе од часу насельованя Руснацох до Бачки по 1848. рок, по утаргованє феудалней системи. То кратки погляди до прешлосци, погляди до народного живота, його радосцох и трапезох, траґедийох и скаргох, слабосцох и храбросцох... То ошвицени хвильки з нашей испюриї. Вони оможлївююже би ше история, тота учителька живота, лєгчейше и баржей похопела. Же би постала наук за наиходзаци часи, за будуци ґенерациї, за будучносц.

Друга часц кнїжки то леґенди зоз керестурского хо-тара, обявениу Маку 1984. и 1985. року. Леґенди зоз свойого боку одраженє народного вереня и паметаня, стварносци и фантазиї. їх одгадованє и одгадованє природних зявеньох у керестурским хотаре ствар людзох од фаху и науки. Написи „Етноґрафийна карта Войводини", „Хидроґрафийни характеристики керестурского хотара" и „Леґендаистварносц" нам, уствари, помагаю порозумиц леґенди, але не даваю и конєчни одвити о шицким цо ше збувало у тим краю дзе жили нашо людзе.

Обявйованє тей кнїжки у Библиотеки „Мемориял 250", уж после обявеней Краткей историї Руснацох др Янка Рамача, оможлївює подполнєйше спатране даєдних историйних подїйох и фактох, можлївосц стретнуц ше зоз одредзенима подїями, пописали и преглядами.

СЛОВО ҐУ ЧИТАЧОМ..........................................................3

I ДРАГИ НАШОГО ЖИВОТА

1 Пустара Руски Керестур - валал Руски Керестур......................................5

2 Хто ми Руснаци?..................................................8

3 Походзенє Руснацох..................................................9

4 Контракт о насельованю Керестура...................................12

5 Гладни роки........................................................13

6 Маєтни стан керестурского жительства 1743 - 1756 року..............15

7 Керестурске жительство 1762 року...................................17

8 Контракт о насельованю Коцура......................................20

9 Велька селїдба Руснацох 1763 року..................................21

10 Будоване Керестура и його жительство 1764 и 1765 року.............23

11 Коцур и коцурске жительство 1764 и 1765 року......................27

12 Перши церкви и школи у Керестуре и Коцуре.........................30

13 Кулянске панство 1764 и 1765 року.................................32

14 Коцурске жительство 1766 року ..................................35

15 Презвиска и походзенє коцурских Руснацох..........................37

16 Звекшанє и зменшане коцурского жительства 1766 и 1767 року........40

17 Звекшанє и зменшанє керестурского жительства 1766 и 1767 року.....42

18 Порцийни обовязки керестурского и коцурского жительства...........44

19 Витримованє войска................................................45

20 Шейсц керестурски шори 1770 року .................................48

21 Керестурски урбар зоз 1772 року..................................51

22 Коцур и коцурске жительство 1782 року.............................54

23 Керестур и керестурске жительство 1783 року .....................55

24 Керестурски урбариялни контракт за 1785-1788 рок..................59

25 Борба за нови пустари.............................................61

26 Керестурци глєдаю од цара Билу .................................63

27 Початки висельованя зоз Керестура и Коцура .....................65

28 Руснаци у Бачко-Бодрожским комитату 1787 року ................... 68

29 Маєтни стан коцурского жительства 1789 року.......................71

30 Валалски маґистрат ..............................................73

31 Стари керестурски беґель.........................................75

32 Насельованє Руснацох до Нового Саду .............................78

33 Насельованє Руснацох до Шиду......................................79

34 Висельованє до Шайкашскей и Сриму.................................81

35 Церкви, парохиї, священїки .....................................84

36 Школи, учителє, школяре...........................................85

37 Керестурске и коцурске жительство 1828 року.......................88

38 Керестурске и коцурске ремеселнїцтво..............................89

39 Три керестурски колери............................................92

40 Три коцурски колери...............................................94

41 Керестурске жительство 1752-1991 року............................95

42 Коцурске жительство 1764-1991 року................................99

II ЛЕГЕНДИ ЗОЗ КЕРЕСТУРСКОГО ХОТАРА

1 Кузмякова яруга..................................................103

2 Чудотворни таїнствени мочар ....................................105

3 Дьордьова торина..................................................109

4 Показане..........................................................112

5 Шашка ............................................................115

6 Фаркашова долїна...................................................118

7 Бабин кут.........................................................121

8 Повинь - остатнє вимсценє таїнственого мочара .................. 124

9 Археолоґийни находзенїска у Руским Керестуре .................... 128

10 Гидрографийни характеристики керестурского хотара................131

11 Легенда и стварносц ............................................133