КАМЕНЬЧОК ПО КАМЕНЬЧОК – МОЗАЇК

Пред нами красна кнїжочка о. Романа Миза Священїки Осєцкого викарията, и думам же на самим початку треба дацо повесц и о тим як вона настала. Роками о. Роман Миз ношел у себе идею, а вец ю понукнул рускей и українскей интелигенциї у Югославиї як елаборат проєкта Енциклопедія Руснацохи Українцох Югославиї. На тим проекту уж роби тим наших науковцох и фаховцох. Алє, кед би шицки члени Редакциї и сотруднїки так пилно и самодисциплиновано робели на нїм як робел и роби о. Миз, Ен-циклопедия би ше нєодлуга могла зявиц. О. Роман Миз мал надосц порихтаного материялу та ришел зробиц ище єден досц обсяжни проект: СВЯЩЕНЇКИ ОСЄЦКОГО ВИКАРИЯТА. Ту буду вецей як 200 биоґрафиї священїкох, спомедзи хторих 11 познєйше постали владикове, и єдна биоґрафия диякона. Биоґрафиї буду исц по азбучним шоре, цо и логичне у такей файти лексикона.

Тераз, кед о. Миз закончує тот проект, и я ше особнє чувствуем дакус виновати: ми ше ище прешлого року догваряли же будземе на нїм сотрудзовац. Я мал з архивного материялу наших парохийох, там дзе приступ можлїви, позберац материял интересантни за биоґрафиї тих священїкох. Можебуц же би даєдни биоґрафиї були ище подполнєйши кед бим тоту свою часц роботи закончел у подполносци. Алє, ище вше єст часу, та як буду виходзиц кнїжочка по кнїжочка, так ше ище вше даєдна биоґрафия годна дополнїц з новима податками.

Поставяюци питане прецо ше о. Миз одлучел у своєй роботи писац биоґрафиї шицких священїкох хтори службовали у парохийох Осєцкого викарията Крижевского владичества, одвит як кед би ше сам понукал: сцел дай цо подполнєйшу слику того Викарията од його снованя 1777. року по нєшкайши дні, а ю можеме дожиц читаюци биоґрафиї священїкох хтори у нїм служели.

Знаме же ше тоти вецей як 200 духовни особи медзисобно по велім розликую: нє жили у истим чаше, службовали у розличних местох, жили у розличних условийох, мали розлични способносци и прихильносци. Єдни у своєй роботи вецей шлїду охабели на душпастирским полю, други знали церкву и парохию у котрей службовали материялно подзвигнуц. Єдни свойо способносци и енерґию подаровали културно-просвитному животу народу з хторим жили, други охабели тирваци шлїди або и памятнїки на полю литератури, науки, теолоґиї, филозофиї, музики, публицистики. Даєдних народ запаметал по тим же вше и у каждей хвильки були порихтани и знали помогнуц своїм вирним. Та гоч кельо ше вони медзисобно розликую, живот и діло каждого спомедзи нїх ма одредзене место и значене за историю Грекокатолїцкей Церкви у тих крайох. Биографиї тих духовних особох и податки хтори о нїх наводзи о. Миз - каменьчки з хторих, кед су сцерпезлїво позберани и класификовани, майсторска рука уметнїкова висклада мозаїк. Аж теди ше увидзи полна краса велького діла, гоч нє мож повесц же и кажди каменьчок за себе нє ма свою красу и свой блїск. Ма их, але кед му найдземе место на мозаїку хторе лєм вон може пополнїц, аж вец мож дожиц тоту полноту хтора ше прибліжує гу совершенству.

Можебуц же дакеди и авторови випатрало же о даєдних священїкох, о їх живоце и дїялносци, нєт цо, або мож лєм мало написац. Дакеди то наисце так, але прецо? Часто прето же їх живот и дїялносц ище нє досц випитани. Алє, думам же архивни материяли ані нє можу призначиц и зачувац па-метанє о вкупней свяшенїцкей дїялносци. Бо, як дознац о тей душпастирскей дїялносци котра найчастейше скрита од явносци? Як дознац о моци и значеню священїкового слова потіхи, опомнуца чи поради у хвильки кед воно виповедзене насамо, кед тото знаю лєм свяшенїк, вирни и Бог, и лєм вони знаю же дакеди достаточни лєм благи попатрунок, цепле и щире слово, та дакеди можебуц и оштрейше слово, алє пре-швечлїве, и шицко ше може пременїц. Може ше пременїц єдна одлука, може ше пременїц живот тей особи, алє и живот тих з котрима вона моцно повязана. А одкаль о тим можеме пречитац? У архивних материялох воно ридко призначене, або є нє призначене на таки способ же би ше могло подполно розумиц. Правда же даєдних священїкох народ запаметал праве по такей їх душпастирскей дїялносци, алє, з часом, уж при слїдующей ґенерациї тото наметане помали бляднє, бо вона нє мала блїзки контакт з тим священїком. Прето, кед то призначи о. Миз, вон так запамета за историю.

Правда же ше о. Роман Миз трудзел у биографийох наглашиц за каждого священїка тоту часц його живота, тоту його дїялносц або дїялносци, по хторих того священїка найлєпше можеме упознац як поєдинца, як свяшенїка и як чловека, моц його діла, слова або пнрка. А кажди спомедзи тих священїкох бул на першим месце чловек, чловек зоз своїм особним животом, чловек зоз своїма бригами, терхами и болями, зоз своїма паданями и дзвиганями. Аж вец бул и священїк, за хторого як кед бизме уж напредок мали порихтани калуп, та, гоч му вон и нє одвитус, ми го ту пробуєме змесциц. Прето ше дакеди и нє зложа нашо очекованє и животна реал-носц. О. Миз то добре зна и прето схопно прави компромис медзи тим цо ми можебуц очекуєме од єдного священїка, а цо з другого боку животна реалносц.

Же би цо подполнєйше приказал живот и особи свяще¬нїкох, о. Миз мушел дакус закукнуц до їх интими. Алє, и кед уходзи до їх приватного живота, вон уходзи "як на пальцох", же би нє знємирел спомнутого, же би нє ожил його болї и церпеня... Баржей ше трудзи видзиц у нїм як у священїкови и чловекови тото цо го дзвига гу совершенству, гу Богови, бо зна же биография ма и окремий циль: вплївовац на читачох з добрим. За ньго у биографиї важне наглашиц тото цо тоти духовни особи охабели за собу своєй парохиї, своїм вирним, Владичеству та и чловечеству. Добра биография може буц якиш ориєнтир за живих, може буц як швицарнїк за нас, док як ладї у ноцох бурйових блукаме у бурйох живота и намагаме ше приплївац гу побрежю щесца и вичносци. Ту о. Миз пробує указац хтори то шицки прикмети священїка и чловека хтори го приблїжую гу Богови, а медзи людзми му забезпечую длуге и красне паметанє. А гевтот други, цмейши бок живота, живота з нєпреривну борбу медзи паданями и дзвиганями, хтори кажде одноши зоз собу на други швет, о. Миз менєй дотика, як кед би тото охабял за тему добрим писательом.

И чи автор ма пред очми єден тип священїка и чловека хтори ше дзвига ґу совершенству? Я думам же нє, бо вон нєпреривно указує же кажди чловек и кажди священік ма у себе таки потенциял, єден як казательнїк, душпастир, други як добри совитнїк, порихтани помогнуц у каждей хвильки. Єден з ділом, други з благим и ширим словом, треци з пирком... даєден як писатель, публицист, теолог чи музичар. Алє, кед вихаснує тот свой потенциял, тот свой талант хтори му Бог подаровал, и кед то вихаснує нє лєм за свойо особне задовольство, алє кед го подарує и принєше як жертву людзом хторим служел и чловечеству, вец можеме вериц же ше дим з тей жертви будзе дзвигац високо до неба.

25. V 1993.

Мр Янко Рамач: Каменьчок по каменьчок — мозаїк . . 3

о. Роман Миз: Уводне слово автора..............7

о. Роман Миз: Священїки Осєцкого викарията......11

Призначка о авторови.....................95